वाघबारस

आदिवासींचा वाघदेव...

आदिवासी निसर्गाची पूजा करणारे... आदिवासींची संपूर्ण जीवनपद्धती जंगलांवर आधारित... आदिवासींची पूजा-अर्चा झाडांना, प्राणीमात्रांना वंदन करणारी...

महाराष्ट्रातील आणि जगभरातील सर्व आदिवासी समाजातील साऱ्याच जमाती वंशपरंपरेने वनदेवता, वन्य पशु-प्राणी यांचे पूजन करत आल्या आहेत. भिल्ल, कोकणा, पावरा, वारली जमातीत ‘वाघदेवा’चे पूजन केले जाते. महाराष्ट्रातील बहुतेक आदिवासी भागांमध्ये ‘बापदेव’, ‘वाघ्यादेव’ म्हणून ही वाघदेवाचा उल्लेख केला जातो. गावाला, गावातील गुराढोरांना, लोकांना आणि पोराबाळांना वाघाने त्रास देऊ नये. म्हणून त्याला प्रसन्न ठेवण्यासाठी त्याची पूजा केली जाते. गावाच्या वेशीवर वाघदेवाची स्थापना केलेली असते. आदिवासी रानावनात जन्मतो, तेथेच लहानाचा मोठा होतो म्हणून जंगलातील प्राणी, हिंस्र पशु यांनाच तो देव मानतो, त्याचीच मनोभावे पूजा-अर्चना करतो. वाघापासून संरक्षण व्हावे म्हणून आदिवासी मोठ्या आनंदभावाने त्याचा सण साजरा करतो. 

जंगलामध्ये वाघ, तरस, माकड, खार ,रानमांजर ,ससा, मुंगुस ,सियार सारखी जंगली श्वापदे आढळून येतात. प्रत्येकाला अनुसरून वर्षाच्या निरनिराळ्या ऋतुचक्रात त्यांचे पूजन केले जाते. दरवर्षी साधारण ऑगस्ट महिन्यामध्ये म्हणजेच मक्याचे/मकईचे पीक तयार झाल्यावर वाघदेवाची पूजा ही प्रत्येक गावाच्या सोयीनुसार करण्यात येते. पिके तयार होत आल्याने शेतकऱ्यांना रात्रंदिवस शेतावर जावे लागते. जंगलात नेहमीच वाघाची दहशत असते. त्यांच्यापासून साऱ्यांची रक्षा व्हावी, आपणास त्रास होऊ नये म्हणून वाघ्यादेवाची विधिवत पूजा केली जाते, यावेळी भंडारा दिला जातो. गावातील माणसे वाघाचे सोंग घेतात, त्यांना सामुदायिकरित्या पिटाळून लावले जाते. गावातील एकूण एकाने या कार्यक्रमासाठी हजर राहावे, असे रूढीचे बंधन असते. सगळ्या गावाची शेतीची कामे या दिवशी बंद ठेवलेली असतात.

#वाघदेव #वनदेवता #बापदेव #वाघ्यादेव #देवपूजा #प्राणी #झाडे #निसर्ग #जंगल #आदिवासीविकासविभाग